Cari açığın yarısı kadar kaynağı belirsiz para geldi!

11 Ekim 2018 Perşembe 14:25
Cari açığın yarısı kadar kaynağı belirsiz para geldi!
Döviz ve faizdeki hızlı artış tüketimde hızlı bir duraklamaya neden olurken, azalan ithalat üç yıl aradan sonra Türk ekonomisinin cari fazla vermesine neden oldu.

Merkez Bankası verilerine göre Türkiye bu yılın ağustos ayında 2.6 milyar dolarlık ödemeler dengesi fazlası verirken, sekiz aylık cari açık 30.6 milyar dolar olarak gerçekleşti. Son verinin ardından, yıllık cari açık bir önceki aya 3.5 milyar dolar azalıp 51.1 milyar dolara gerilerken hâlâ geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 39 daha yüksek.

 

Bugün açıklanan ağustos ayı ödemeler dengesi istatistiklerinde, Türkiye’nin cari fazla vermesi kadar önemli bir konu da, ağustos ayındaki 3.7 milyar dolarlık girişle birlikte 15.1 milyar dolara çıkarak tarihi bir rekor kıran net hata noksan kalemi oldu.

 

Yastık altından çıkan ya da yurt dışından bankacılık sistemi veya resmi kanallar dışında  getirilen dövizlerin miktarını gösteren net hata noksan kalemi, geçen yılın aynı döneminde 4.1 milyar dolarlık eksi vermişti.

 

Kaynağı belirlenemediği için halk arasında ‘kara para’ olarak da tanımlanan net hata noksan kaleminin, Türkiye’nin yaşadığı olağandışı dönemde nasıl rekor kırdığı ise ayrı bir soru işareti oldu.

 

Açıklanan rakam aynı zamanda yılbaşından bu yana 30.6 milyar doların yüzde 49.5’inin açıklanamaz bir para girişiyle finanse edildiğini gösteriyor. Bu da kendi alanında bir rekor olma özelliğini taşıyor.

 

Ülke finansal sistemine kayıtdışı döviz girişini gösteren net hata noksan kalemi, AKP döneminde hızla büyüdü. Özellikle kritik seçimler öncesinde ekonomiye girip iktidarın lehine olumlu ekonomik ortam yaratan bir finansman kalemi haline geldiği için, piyasalarda olduğu kadar siyaset ile kamuoyunda da dikkat çekici veri durumuna yükseldi. Rakamlara bakıldığında bu verinin neden kıymetlendiğini anlamak mümkün.

 

AKP iktidara geldiğinden bu yana kaynağı belirsiz para girişinin toplam tutarı 54.6 milyar dolara ulaştı. Bu aynı dönemdeki cari açık toplamının yüzde 10’una tekabül ediyor ve cari açık finansmanı açısından göz ardı edilemez bir kaynak olarak ön plana çıkıyor.

 

Merkez Bankası verilerine göre Türkiye ekonomisi 1975-2002 döneminde net hata noksan kaleminde 2.1 milyar dolar açık vermişti. Yani AKP öncesine kadar kayıtdışı para girişi bir yana ekonomiden çıkış yaşanıyordu.

 

Yıl-Kaynağı belirsiz para (Milyon dolar)

 

1975-351

1976-830

1977-634

1978-874

1979-651

1980-1434

1981-649

1982-75

1983-409

1984-469

1985-837

1986-118

1987-506

1988-515

1989-994

1990-468

1991-948

1992-1190

1993-2162

1994-1832

1995-2432

1996-1499

1997-987

1998-713

1999-1302

2000-2661

2001-2127

2002-758

2003-4489

2004-838

2005-1495

2006-896

2007-315

2008-1966

2009-2314

2010-464

2011-8295

2012-1824

2013-1041

2014-1119

2015-9756

2016-10969

2017-738

2018*-15135

 

*: Ocak-Ağustos

Kaynak: Merkez Bankası

 

Öte yandan yılın ilk sekiz ayında gerçekleşen rakamlara göre kaynağı belirsiz para girişi, hiç bu kadar etkin ve önemli hale gelmemişti.

 

Ödemeler dengesi rakamlarına göre Türkiye’den ilk sekiz ayda doğrudan yatırım, sıcak para ve krediler yoluyla sağladığı dış finansman tutarı 28.5 milyar dolar açık verdi. Bu rakamın 13.4 milyar dolarlık bölümü Merkez Bankası rezervlerinden karşılanırken, kalanı ise kaynağı belirsiz para girişi ile karşılandı.

 

KAYNAK: AHVAL